EU nadert akkoord over terugkeer van migranten

BRUSSEL — De EU nadert een plan dat is ontworpen om het aantal afgewezen asielzoekers dat het blok verlaat te vergroten.

Omschreven door Migratiecommissaris Magnus Brunner als het "ontbrekende stuk" van plannen om het EU-migratiebeleid aan te scherpen, verwachten onderhandelaars voor de Raad, het Parlement en de Commissie op woensdag in een laatste onderhandelingsronde een akkoord te bereiken.

Het percentage afgewezen asielzoekers dat de EU verlaat ligt rond de 20 procent, volgens cijfers aangehaald door de Europese Commissie, hoewel recente Eurostat-cijfers het boven de 25 procent plaatsen.

"Mensen die geen recht hebben om in de Europese Unie te blijven, moeten effectief worden teruggestuurd," zei Brunner tegen POLITICO. "De nieuwe regels geven ons meer controle over wie naar de EU kan komen, wie kan blijven, en wie moet vertrekken. Dit is wat EU-burgers verwachten, en dat is wat wij moeten leveren."

Een strenger migratiebeleid is een mainstream standpunt geworden in heel Europa, als onderdeel van een bredere rechtse verschuiving, en het lage aantal terugkeerders is een belangrijk gespreksonderwerp geworden van politici die pleiten voor hardere maatregelen. Op EU-niveau is het verhogen van het aantal deportaties een centraal onderdeel van pogingen om meer controle te krijgen over wie de buitengrenzen van het blok passeert.

Als het woensdag wordt goedgekeurd, zouden er strengere regels komen voor de omgang met mensen die als een veiligheidsrisico worden beschouwd, evenals de mogelijkheid van detentie en langdurige inreisverboden. Er zouden ook sancties komen voor mensen die niet meewerken en bevoegdheden om woningen te doorzoeken.

De wet zou landen ook de mogelijkheid bieden om mensen aan wie is opgedragen het EU-grondgebied te verlaten, naar "terugkeercentra" buiten het blok te sturen.

Brunner en nationale migratieministers hebben ze een "innovatieve oplossing" voor de migratie-uitdagingen van het blok genoemd.

Duitsland en Nederland willen tegen eind 2026 plannen voor dergelijke centra hebben liggen. Italië heeft al centra in Albanië gebouwd om aanvragen te verwerken en afgewezen asielzoekers terug te sturen, hoewel zijn plannen verstrikt zijn geraakt in juridische procedures.

Maar ngo's zeggen dat deze centra het risico lopen wetteloze offshore-detentiecentra te worden. Het gebrek aan details over waar de centra zullen worden geplaatst en wie toezicht op hen zal houden "dreigt de deur open te laten voor machtsmisbruik, schendingen van de mensenrechten, en nog meer wanorde aan de grenzen van Europa," zei Imogen Sudbery, uitvoerend directeur van ngo International Rescue Committee Belgium.

De geplande hervormingen hebben het Europees Parlement verdeeld, waarbij de centrum-rechtse Europese Volkspartij (EVP) de onderhandelingspositie van het Parlement vóór de gesprekken heeft veiliggesteld met steun van rechtse groepen in plaats van haar traditionele centristische partners. Er was verdere verontwaardiging toen werd gemeld dat rechtse groepen hun standpunt hadden gecoördineerd in een WhatsApp-groep.

Dat heeft het migratieplan een bliksemafleider gemaakt voor woede over de bereidheid van de EVP om meerderheden te smeden met partijen aan de rechterzijde, die lange tijd buiten de Europese besluitvorming zijn gehouden.

Frans Groen Europarlementslid Mélissa Camara riep het Cypriotische voorzitterschap van de Raad, dat de gesprekken leidt, op "tot bezinning te komen en niet de historische en onvergeeflijke fout te maken een schandelijk akkoord te sluiten met de extreemrechtse politieke groepen in het Europees Parlement."

Maar voorstanders van de plannen betogen dat een functionerend migratiesysteem vereist dat mensen zonder recht om in het blok te blijven worden verwijderd.

"Wij blijven vastbesloten een robuuste, op veiligheid gerichte en operationele Terugkeerverordening te leveren die het lage terugkeerpercentage van Europa aanpakt," zei de onderhandelaar voor de rechtse Europese Conservatieven en Hervormers-groep, de Zweed Charlie Weimers.

Nog te beantwoorden openstaande eindvragen zijn onder meer of banden met niet-EU-entiteiten zoals de Taliban in Afghanistan gehandhaafd blijven; of landen wordt gevraagd terugkeerbevelen van andere landen te erkennen; en wanneer de hervorming zal worden uitgevoerd.

Als er woensdag een akkoord wordt bereikt, heeft de tekst nog de goedkeuring van de Raad en het Parlement nodig.

Gerardo Fortuna droeg bij aan de berichtgeving.