Iran's 'as-van-verzet' in transitie na oorlogsakkoord met VS
Een akkoord tussen de Verenigde Staten en Iran heeft meer dan drie maanden directe oorlogvoering beëindigd. Het memorandum van overeenstemming, dat het heffen van een Amerikaanse marineblokkade en een reconstructiefonds van 300 miljard dollar voor Iran omvat, heeft het geopolitieke landschap fundamenteel veranderd.
Volgens een onderzoekspaper van het Al Jazeera Centre for Studies stelt het memorandum een strategische tegenvaller voor Washington's initiële oorlogsdoelen voor – het doel van regimeverandering wordt feitelijk losgelaten. Het akkoord signaleert ook een mogelijk einde aan Israëlische ambities voor onbetwiste regionale hegemonie, met de VS impliciet Iran als legitieme regionale macht erkennend.
Echter, dit langdurige conflict heeft een zware test opgelegd aan Irans 'as-van-verzet' – het regionale netwerk van pro-Iraanse geallieerde krachten, inclusief de Libanese groep Hezbollah, de Houthi's in Jemen, en gewapende groepen in Irak.
Terwijl het stof neerslaat, sprak Al Jazeera met deskundigen over Iran in een poging de tactische verliezen, strategische aanpassingen en toekomstige capaciteiten van Teherans proxy-netwerk te ontleden en een kritieke vraag te beantwoorden: is Irans regionale afschrikkingskracht permanent verzwakt, of muteert de as in een meer gedecentraliseerde, veerkrachtige kracht?
Decennia lang steunde Iran op zijn regionale bondgenoten als onderdeel van zijn 'forward defence'-doctrine – ontworpen om conflicten weg te houden van zijn grenzen.
Maar opmerkelijk genoeg koos Teheran tijdens de VS-Israëlische oorlog – met Irans eigen grondgebied, militaire infrastructuur en nationale veiligheid op het spel – grotendeels voor vertrouwen op zijn eigen raketten, drones en controle over de Straat van Hormuz, in plaats van de volledige kracht van zijn bondgenoten in te zetten.
In feite handelden verschillende leden van de 'as-van-verzet', notably de Houthi's, voorzichtig toen zij nieuwe fronten in het conflict hadden kunnen openen.
Die terughoudendheid staat centraal in het debat over de toekomst van de as. Is Irans regionale afschrikkingskracht permanent verzwakt, of evolueert zij in een losser, meer gedecentraliseerd netwerk dat moeilijker te vernietigen is?
Nader Hashemi, professor Midden-Oostenpolitiek aan Georgetown University, betoogt dat de oorlog een verzwakking van Irans regionale doctrine heeft geopenbaard.
'Op dit moment is de As op zijn zwakste sinds haar vorming,' stelde Hashemi. Hij merkte op dat tijdens het conflict Irans eigen nationale veiligheid voorrang kreeg op Hezbollah, en concludeerde dat de overkoepelende forward defence-strategie 'significant verzwakt' was.
Voorstanders van dat betoog kunnen wijzen op de beperkte impact van aanvallen uitgevoerd door Hezbollah en pro-Iraanse groepen in Irak, vergeleken met Irans eigen wapenarsenaal. Maar dat betekent niet noodzakelijk dat de doctrine heeft gefaald, zei Negar Mortazavi, senior fellow bij het Center for International Policy.
Mortazavi gelooft in plaats daarvan dat de doctrine een noodzakelijke strategische aanpassing heeft ondergaan.
'Het ontmaskerde haar grenzen maar versnelde ook een verschuiving naar afschrikkingskracht gebaseerd op het thuisland,' legde Mortazavi uit. Hoewel regionale partners cruciaal bleven voor het openen van nieuwe fronten en het creëren van strategische diepte, merkte zij op dat Irans langeafstandsraketten, goedkope drones en invloed over de Straat van Hormuz de nieuwe speerpunten van haar defensiestrategie werden.
Dit heroriënteert Irans afschrikkingskracht. Voorheen betekende de forward defence-doctrine dat de dreiging dat fronten ontstemd zouden kunnen worden in Libanon, Irak, Jemen en elders Irans tegenstanders op hun hoede hield. Maar Israëls bereidheid oorlog op meerdere fronten los te laten, hetgeen de relatieve zwakte van die krachten onderstreepte en zijn eigen bereidheid die kosten van die conflicten op zich te nemen, verzwakte Irans afschrikkingskracht. Door aan te tonen dat het ook aanvallen kan opvangen en rechtstreeks kan vergelden...
