Polen groeit verzet tegen EU-toetreding Oekraïne vanwege eerbetoon aan nationalist leiders

Het geschil tussen Oekraïne en Polen over het verleden van beide landen escaleert verder. In Warschau groeide dinsdag het verzet tegen een blokkade van de EU-toetreding van het buurland. Zolang Kiev aanhangers van de Organisatie Oekraïense Nationalisten (OUN) en hun militaire afsplitsing, het Oekraïense Opstandellingenleger (UPA), eert, zal Warschau de toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie niet goedkeuren, zei viceminister-president en defensieminister Władysław Kosiniak-Kamysz maandagavond op zender Polsat. "Met Bandera treedt Oekraïne niet tot de EU toe", aldus de minister, verwijzend naar de beruchte OUN-leider Stepan Bandera. "Niemand zal ons voorschrijven hoe we stemmen over de toetreding van een bepaald land tot de Europese Unie."

Dit was een direct antwoord op de Oekraïense president Wolodymyr Zelensky, die zondag een wetsvoorstel voor een nationaal gedenkplaats in het parlement indiende. Op de plaats die het "Oekraïens Nationaal Pantheon" wordt genoemd, zullen voortaan "de namen van alle Oekraïense helden die in verschillende perioden voor Oekraïne hebben gevochten" worden ingeschreven, legde Zelensky uit in een toespraak ter gelegenheid van Oekraïnes grondwetsdag. Hij voegde eraan toe: "Niemand zal ons ooit bevelen hoe we moeten leven, hoe we moeten spreken, wie we moeten liefhebben, wie we dankbaar moeten zijn en welke helden we moeten eren." Voor zijn aankondiging koos Zelensky het voor de Oekraïense geschiedenis belangrijke Kiëv-Petsjaalklooster, dat medio juni door een Russische aanval beschadigd werd.

In Polen mobiliseerde het nationaal-conservatieve kamp zich vervolgens. "Als Oekraïne niet begrijpt wat Europese waarden zijn, is er geen plaats voor het in de EU", verklaarde oud-premier Mateusz Morawiecki (PiS). De invloedrijke PiS-partijleider Jarosław Kaczyński, sinds 2023 in de oppositie, eiste dat Polen verdere onderhandelingen over Oekraïnes EU-toetreding blokeert. Het kantoor van de aan de PiS nabije president Karol Nawrocki liet alle terughoudendheid ten opzichte van het buurland vallen. Of de "Oekraïense samenleving zich ooit serieus heeft afgevraagd" of "haar kleptocratische elites wel in de EU willen toetreden?", vroeg Nawrockis buitenlandpolitieke adviseur Marcin Przydacz. Hij beschuldigde Kiev van het aanwakkeren van historische spanningen om af te leiden van het uitblijven van eigen hervormingen.

Recent hebben de EU en Oekraïne het eerste onderhandelingscluster geopend, waarin rechtsstaatelijkheid en corruptiebestrijding worden behandeld. Vooral bij het laatstgenoemde schildert Transparency International een gemengd beeld in zijn rapport, dat vorige week op de wederopbouwconferentie voor Oekraïne in Gdańsk werd gepubliceerd. Daarin wordt de Oekraïense antikorruptie-onderzoekers weliswaar een "indrukwekkende resultatenlijst in hooggeplaatste zaken en gevoelige sectoren zoals energie en defensie" toegeschreven, maar tegelijkertijd de "versterkte druk" van de regering op de onderzoekers opgemerkt.