Polen overweegt hoogste onderscheiding van Zelensky in te trekken vanwege UPA-controverse

Maandag bijeenkomst van de raad van de Poolse Orde van de Witte Adelaar. De acht leden en staatspräsident Karol Nawrocki als voorzitter kwamen tot een besluit, kondigde een woordvoerder van de president aan. Nawrocki zou "op gepast moment een besluit" nemen, maar details werden niet gegeven.

In de afgelopen week had Nawrocki luidkeels geëist dat de Oekraïnse president Wolodymyr Zelensky van Pools hoogste staatsonderscheiding zou worden beroofd, die hij in 2023 ontving. Volgens berichten zou ook de raad de intrekking hebben aanbevolen. De zaak groeit echter uit tot een diplomatieke crisis tussen beide landen.

Eind mei had Zelensky aan een Oekraïnse speciale eenheid de titel 'helden van de UPA' toegekend, wat in Polen slecht werd ontvangen. Immers: een deel van het Oekraïnse verzet UPA had in de Tweede Wereldoorlog niet alleen voor een onafhankelijk Oekraïne gevochten, maar in Wolynië ook ongeveer 100.000 Poolse burgers vermoord. De massamoorden gebeurden vooral in dat deel van het huidige West-Oekraïne dat vóór de oorlog bij Polen hoorde. Het Poolse parlement beschouwde deze moorden als genocide. Sinds de onafhankelijkheid van beide landen 35 jaar geleden is dit ingewikkelde verleden een terugkerend geschilpunt tussen Kiev, dat de UPA als vrijheidsstrijders ziet, en Warschau, dat hen als criminelen beschouwt.

In Polen riep Zelensky's toekenning van de onderscheiding op veel weerstand. De regering van premier Donald Tusk uitte ergernis, ook Pools eerste president en voormalig Solidarność-leider Lech Wałęsa reageerde verontwaardigd. In het weekend was een Oekraïnse delegatie onder leiding van de chef van het Oekraïnse presidentieel kantoor, Kyrylo Boedanow, naar Warschau gereisd om de gemoederen tot bedaren te brengen. De woordvoerder van het Pools ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde dat het bezoek op Oekraïns verzoek had plaatsgevonden, wat aantoont dat Kiev zich van de ernst van de situatie bewust is. Polen had duidelijk gemaakt dat Zelensky's beslissing "pijn en verontwaardiging in de van het begin af aan Oekraïne ondersteunende Poolse maatschappij heeft veroorzaakt", zei vicebuitenlandminister Marcin Bosacki.

Boedanow zou hebben voorgesteld om de erentitel voor de speciale eenheid te wijzigen, bijvoorbeeld in "helden van de UPA, die tegen de Sovjet-bezetting vochten". In Warschau werd dat slecht ontvangen. De voorstellen kwamen erop neer de UPA nog steeds als helden te vereren, "maar niet degenen die Polen hebben vermoord", aldus citatie in de Gazeta Wyborcza van betrokkenen. Defensieminister Władysław Kosiniak-Kamysz zei na het gesprek met Boedanow dat men begrijpt dat Oekraïne op zoek is naar symbolen voor moed en standvastigheid om zich tegen het Russische imperialisme te verdedigen. "Voor Polen is de UPA echter geen neutraal symbool van vrijheidsstrijding, maar allereerst een symbool van misdaden tegen weerloze burgers. De herinnering aan de slachtoffers van Wolynië is niet ter discussie."

De woordvoerder van het Oekraïnse ministerie van Buitenlandse Zaken, Heorhij Tychyj, zei tegen journalisten in Kiev dat men met de erentitel voor de eenheid "zeker niet de vriendschappelijke Poolse natie wilde beledigen". "Voor ons symboliseert de strijd van de UPA alleen de weerstand tegen Moskou's imperialistische politiek en is in geen enkel opzicht tegen Polen gericht." Ook zei hij dat alleen één partij van het Pools-Oekraïnse conflict profiteert: Rusland. Voorts stelde hij vast dat Russische trollenfabrieken het thema gebruikten om in Pools sociale netwerken anti-Oekraïnse stemming aan te wakkeren en zo Pools steun voor Kiev te ondermijnen.

Daarvoor waarschuwde ook Donald Tusk, die zich uitsprak voor zorgvuldigheid.