Hoe Ben-Gvir Israëls politie naar zijn hand zet

De verjaardagsfeest lijkt helemaal naar de smaak van Itamar Ben-Gvir te zijn geweest. Er was een grote taart waarop pistolen, een gouden galg en een kaart van Israël van de Jordan tot de Middellandse Zee afgebeeld waren – dus Ben-Gvirs favoriete thema's: doodstraf, wapenleveringen en Groot-Israël-ideologie. Er waren prominente, hoewel deels twijfelachtige gasten. En er was ophef over deze twee dingen, wat hem nog meer aandacht opleverde. De extreem-rechtse Israëlische politicus houdt van schandaal, en hij leeft ervan – zoals onlangs toen opnames van hem met opgesloten Europese activisten van een Gaza-hulpvloot de ronde deden.

De verjaardagsfeest ligt enkele weken achter ons, maar een aspect ervan is van betekenis die verder reikt dan die dag. Onder de genodigden die in mei naar het feest kwamen, bevonden zich meerdere hooggeplaatste vertegenwoordigers van de politie en verwante instellingen. De commandant van de politieafdeling Jeruzalem was aanwezig, evenals de politiechef van het nationale zuiddistrict, de leider van de brandweer, meerdere regionale commandanten van de gevangeniswezen en anderen.

Dat zij als ambtenaren de privéverjaardagsfeest van hun opperbevelvoerder, de minister van nationale veiligheid, bezochten, riep veel kritiek op. Omer Bar-Lev, 72 jaar oud Israëlier en voorganger van Ben-Gvir als minister van openbare veiligheid in de zogenaamde 'regering van verandering' in 2021 en 2022, noemt dit 'vernederend' en 'dom' vanuit het oogpunt van de politie. In gesprek met de F.A.Z. zegt Bar-Lev dat het 'erg belangrijk is dat de hoge rijen in de politie begrijpen waar de grens ligt tussen de bescherming van staat en wet en de politieke agenda van de minister'.

Die grens lijkt echter steeds meer te worden weggevaagd. Ben-Gvir wordt herhaaldelijk verweten dat hij probeert de politie onder zijn absolute controle te onderwerpen. Sommigen gaan zover te zeggen dat de minister de veiligheidstroepen tot zijn privé-militie wil maken. Vooral van regerings-kritische activisten, die aan een overname van de staat door de extreem-rechtse groepen geloven, komen dergelijke beschuldigingen.

Al het feit dat Benjamin Netanyahu Ben-Gvir in het kader van coalitieonderhandelingen eind 2022 het ombenoemde ministerie van nationale veiligheid toevertrouwde, schockeerde velen. Juist de politicus, die bekend staat als een rechtse provocateur en herhaaldelijk in conflict met de wet is gekomen en veroordeeld is wegens steun aan een terroristische organisatie en aanzetting tot racisme, werd belast met de verantwoordelijkheid voor de binnenlandse veiligheid en de politie.

Na zijn aantreden verloor Ben-Gvir geen tijd om de 30.000 man sterke troepenmacht naar zijn voorstellingen in te richten. Van het begin af aan mengde hij zich in operationele aangelegenheden. Zo contacteerde hij commandanten toen hem klachten bereikten over fouilles van Joden die het Al-Aqsa-plateau wilden bezoeken. In Tel Aviv verscheen hij op demonstraties en drong aan op hardere optreden. Tijdens de Gazaoorlog instrueerde hij commandanten dat konvooien met hulpgoederen voor de Gazastrook geen politiebescherming tegen rechtse activisten moesten ontvangen.

Ben-Gvir verzwakte daarmee ook de autoriteit van de toenmalige politiechef Kobi Shabtai. Hoewel Shabtai aanvankelijk duidelijk had geprobeerd zich bij de minister in te likken – hij had de Bat-Mitzva-viering van Ben-Gvirs dochter in de nederzetting Kirjat Arba bezocht vóór diens aantreden. Tegelijkertijd had Shabtai in een brief aan politieambtenaren betuigd dat hij niet zou toestaan dat de politie politiek onder druk zou worden gezet.