Wie gaat de WHO leiden na Amerikaanse terugtrekking?

GENÈVE — De race om het leiderschap van de Wereldgezondheidsorganisatie is een toets wie de wereldgezondheid zal vormgeven nu Amerika zich terugtrekt: Europa, opkomende mogendheden in Azië of steeds invloedrijkere Golfstaten.

Landen zullen volgende jaar beslissen wie de WHO moet leiden nadat de tweede ambtstermijn van Tedros Adhanom Ghebreyesus in augustus 2027 eindigt. De winnaar krijgt de leiding over een organisatie die herstelt van het verlies van haar grootste donor, wordt geconfronteerd met oproepen tot institutionele hervorming en het groeiende risico van nog een mondiale gezondheidscrisis.

Naar conventie is het onwaarschijnlijk dat Tedros, die uit Ethiopië afkomstig is, wordt gevolgd door een ander Afrikaans kandidaat. Daarboven blijft het veld breed open.

Van Europa wordt verwacht dat het minstens één serieuze kandidaat voortbrengt, maar kandidaten uit welvarende landen zullen kritisch worden bekeken vanwege de ongelijke verdeling van vaccins tijdens de coronapandemie. Intussen weerspiegelen mogelijke kandidaten uit Azië en de Golf de groeiende financiële en diplomatieke invloed die deze regio's in mondiale gezondheid uitoefenen. China zal waarschijnlijk niet zelf een kandidaat aanstellen, maar Pekings diplomatieke bereik in de ontwikkelingslanden zou het tot een doorslaggevende makelaar kunnen maken.

De terugtrekking van de Trump-regering uit de WHO eerder dit jaar voegt onzekerheid toe. Anders dan in eerdere races, toen de Verenigde Staten als grootste donor van de organisatie onevenredig veel invloed hadden, zal deze strijd zich afspelen zonder Washington formeel aan tafel — hoewel veel landen nog steeds zullen uitkijken naar signalen over wie het zou kunnen steunen.

Sommige landen zouden "waarschijnlijk rekening houden met Amerikaanse voorkeuren in wie zij steunen, maar niet alle landen willen de VS terug in de WHO", zei Suerie Moon, professor aan het Graduate Institute in Genève.

POLITICO sprak met vijftien deskundigen en ambtenaren op het gebied van mondiale gezondheid, onder wie afgevaardigden bij de Wereldgezondheidsassemblee vorige maand in Genève, om erachter te komen welke namen circuleren en hoe zij het zouden kunnen doen.

Golfstaten: Groeiende invloed maar risico van verdeelde steun

Twee van de meest besproken potentiële kandidaten komen uit de Golf, een regio waarvan de financiële en diplomatieke invloed in mondiale gezondheid zich over het afgelopen decennium aanzienlijk heeft uitgebreid.

Saudi-Arabië's Hanan Balkhy lijkt bijzonder goed gepositioneerd. Sinds zij in 2024 regionaal directeur van het Oostelijk-Mediterrane kantoor van de WHO is geworden, heeft zij de reputatie van een capabel bestuurder opgebouwd, door een globaal gezondheidsdeskundige omschreven als "uiterst competent en evenwichtig." Zij is een van de meest zichtbare leiders van de organisatie geworden tijdens conflicten in Gaza en Iran, roepend om staakt-het-vuren en waarschuwen voor een nucleaire ramp als het conflict blijft escaleren.

Haar Amerikaanse verbindingen — zij bracht deel van haar kindertijd in Amerika door en studeerde aan ziekenhuizen in Massachusetts en Ohio — en Riyadh's bondgenootschap met Washington zouden haar aantrekkelijk kunnen maken voor landen die hopen dat de WHO uiteindelijk de betrekkingen met Amerika herstelt.

Balkhy combineert ervaring op het hoogste niveau van volksgezondheid — zij leidde ook het Centrum voor infectiebestrijding van de Golf — met de geloofwaardigheid van een tophoofd van de WHO. Haar cv maakt haar een vanzelfsprekende kandidaat voor steun van buurlanden in de Golfstreek, maar zij wordt tegengeworpen door voormalig Qatarees gezondheidsminister Hanan Mohamed Al Kuwari.

Als zij de grootste gezondheidszorgverlener van Qatar leidde en door Forbes benoemd tot de achtste machtigste zakenvrouw van de regio, zou zij landen kunnen aanspreken die een nieuw gezicht zoeken, vooral een manager in plaats van een WHO-insider.