Zwitserland stemt over voorstel om bevolking te begrenzen op tien miljoen

"Er komen te veel en de verkeerden! En dat moet stoppen." Met deze twee zinnen heeft Christoph Blocher, nestor van de nationaalsociaal-conservatieve Zwitserse Volkspartij (SVP), de kern van de volksinitiatie samengevat waar Zwitsers zondag over stemmen. Het voorstel, gelanceerd vanuit SVP-kringen, verlangt dat de vaste bevolking in Zwitserland de grens van tien miljoen niet mag overschrijden. Momenteel wonen er 9,1 miljoen mensen in het land. Mocht dit initiatief meerderheid krijgen, dan zou Zwitserland het eerste land zijn met een vaste bevolkingslimiet in zijn grondwet. Critici vrezen dat zo'n immigratieplafond de economie kan remmen en op korte of lange termijn de relatie met de Europese Unie kan beschadigen.

Met haar "Geen 10-miljoen-Zwitserland!"-initiatief zet de SVP haar tegen migratie en Europa gerichte koers voort, die haar tot veruit de sterkste politieke kracht van Zwitserland heeft gemaakt. De rechtspopulisten haalden recent een kiezersaandeel van 28 procent. Volgens peilingen zullen zij bij de parlementsverkiezingen in de herfst van 2027 verder winnen.

Met haar afsluitingsbeleid staat de SVP in lijn met andere rechtse partijen in Europa, inclusief de AfD, die in het initiatief "een teken voor een zelfbepaald migratiebeleid" ziet. In Zwitserland staat de SVP echter alleen op het toneel: alle andere partijen in het parlement, alsmede werkgevers- en vakbondsorganisaties verwerpen een migratielimiet. In de bevolking krijgt het initiatief echter steun die ver buiten rechtse kringen reikt.

Anders dan in eerdere stemmingscampagnes zet de SVP deze keer minder in op vreemdelingenhaat en meer op algemene thema's als woningtekort, hoge huren, verlies van open landschap, overvolle treinen, files op de wegen en overbelaste scholen. De partij schrijft deze problemen louter toe aan immigratie van buitenlanders. De bevolkingsgetal is in de afgelopen 25 jaar met goed een kwart gestegen, in totaal met 1,7 miljoen. Het aandeel van buitenlanders van 27 procent behoort tot de hoogste in Europa. Dit wordt echter ook veroorzaakt door het feit dat de naturalisatiebaarieren in Zwitserland bijzonder hoog liggen.

Volgens het initiatief zou de Zwitserse regering de immigratie al moeten remmen wanneer de grens van 9,5 miljoen inwoners in de komende jaren wordt bereikt. Na overschrijding van deze eerste fase zouden voorlopig opgenomen asielzoekers geen verblijfrecht krijgen en zou gezinshereniging worden beperkt. Door zich op asielzoekers te concentreren wil de SVP de zorgen van het bedrijfsleven adresseren, dat afhankelijk is van buitenlandse arbeidskrachten en al vandaag een tekort aan geschoolde arbeidskrachten rapporteert. Het aandeel van asielzoekers in de immigratie bedraagt echter slechts rond 8 procent. Het merendeel van buitenlanders komt met een arbeidscontract in Zwitserland – en zij stammen grotendeels uit de EU, voornamelijk uit Italië, Duitsland en Portugal.

Het initiatief verlangt daarom dat het sinds 2002 geldende vrijverkeersakkoord met de EU wordt opgezegd zodra de tienmijoenengrens twee jaren achter elkaar wordt overschreden. Door de zogenaamde guillotine-clausule zouden zes verdere belangrijke bilaterale akkoorden met de EU dan vervallen, onder meer over afbouw van technische handelsbeperkingen, onderzoek, overheidsaankopen alsmede land- en luchtvervoer. Deze bilaterale verdragen met de belangrijkste handelspartner EU zouden Zwitserland veel groei hebben gebracht, benadrukte Peter Voser, voorzitter van de raad van bestuur van het Zwitserse technologieconcern ABB, in een gesprek met de F.A.Z. "Dit succesverhaal wordt door het tienmijoenenvoorstel bedreigd."