Bestuurders wegpesten met behulp van dure flutrapporten vol roddel en achterklap – het is een epidemie geworden
Een Nederlandse rechtbank veroordeelde de raad van toezicht van het Nederlands Fotomuseum omdat zij directeur Birgit Donker zonder geldige grond ontsloe, gebaseerd op onderzoeken die de rechter als onzorgvuldig en vooringenomen kwalificeerde. Het geval illustreert een breder patroon waarbij bestuurders via slordig onderzoek worden weggewerkt.
Deze week oordeelde de rechtbank van Rotterdam dat de raad van toezicht van het Nederlands Fotomuseum 'ernstig verwijtbaar heeft gehandeld' door directeur Birgit Donker zonder geldige reden te ontslaan.
De affaire begon vorig jaar met een artikel van kunstredacteur Michiel Kruijt in de Volkskrant waarin Donker werd beschuldigd van 'narcisme, toxisch management en een schrikbewind'. Dat was de reden voor haar schorsing en – na een intern flutonderzoekje – haar ontslag.
De rechtbank laat niets heel van de verwijten. 'Sociale onveiligheid of angstcultuur, veroorzaakt door de leiderschapsstijl van de bestuurder is niet gebleken.'
Geen deugdelijke onderbouwing
Wat directeur Donker dan wel had gedaan? Zij was er op voortvarende wijze in geslaagd de organisatie van het Nederlands Fotomuseum weer op de rails te krijgen. Dat had bij sommige personeelsleden voor weerstand gezorgd, maar Donker genoot steeds de steun van de raad van toezicht. Dat wil zeggen: tot het voor haar uitermate schadelijke artikel in de Volkskrant verscheen. Toen viel alle steun opeens weg.
De rechtbank oordeelt dat het interne onderzoek naar Donker 'onvoldoende onpartijdig, onafhankelijk, zorgvuldig en objectief' was en 'vooral een bevestiging van vooraf ingenomen conclusies' lijkt te zijn geweest. Ook een naderhand uitgevoerd onderzoek door Unravelling – bekend van eerder onderzoek bij de Nederlandse Triathlon Bond en bij ministeries – wordt door de rechter gefileerd. Het is 'onvoldoende betrouwbaar' en levert 'geen deugdelijke onderbouwing' op voor de gestelde sociale onveiligheid door het leiderschap van Donker. Het zou een zogenoemd cultuuronderzoek betreffen, maar in werkelijkheid was het persoonsgericht, met vooral vragen over Donkers 'leiderschapsstijl'.
Ook heeft de rechtbank kritiek op de selectie van ondervraagde medewerkers: wie positief was over Donker, werd niet gehoord. 'Bovendien staan in het rapport alleen meningen en ervaringen van de anonieme deelnemers aan het onderzoek. Niet is onderzocht of beoordeeld of de ervaringen feitelijk juist zijn.'
Is dit een unieke zaak?
Volgens sommige commentatoren wel. Maar uit mijn in 2023 gepubliceerde boek Kapot. Hoe vilein is de deugindustrie? blijkt van niet. Heel veel mensen klopten sindsdien bij mij aan met de vraag 'kunt u mij helpen want ik ben geschorst/ontslagen en weet nog steeds niet waarom'.
Het is een epidemie geworden om bestuurders de laan uit te sturen op basis van roddel en achterklap samengevat in een dun maar wel duurbetaald rapportje van een flutonderzoeker. Het wordt niet beter, maar eerder slechter. Zelfs zo slecht, dat rechtbanken dergelijk onderzoek steeds vaker als onzorgvuldig beoordelen, en dat onlangs ook Mariëtte Hamer, onze Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, heeft moeten toegeven dat er veel mis kan gaan bij onderzoek naar meldingen van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag.
Boete doen
Het begint vaak met een raad van toezicht die een doortastende bestuurder aanstelt om organisatorische en financiële problemen aan te packen.
