NAVO: Naar een meer Europese alliantie
Nu meer dan zeventig jaar oud, is de Noordatlantische Verdragsorganisatie (NAVO) de hoeksteen van de westerse veiligheidsstrategie geweest. Opgericht in 1949 als bolwerk tegen Sovjetuitbreiding in kapitalistisch Europa, heeft de 32-ledige militaire alliantie zijn oorspronkelijke doel overleefd door zich te transformeren tot een instrument voor Amerikaanse machtprojectie niet alleen in Europa maar wereldwijd.
Na meer dan zeventig jaar is de Noordatlantische Verdragsorganisatie (NAVO) de hoeksteen van de westerse veiligheidsstrategie geweest. Opgericht in 1949 als bolwerk tegen Sovjetuitbreiding in kapitalistisch Europa, heeft de 32-ledige militaire alliantie zijn oorspronkelijke doel overleefd door zich te transformeren tot een instrument voor Amerikaanse machtprojectie niet alleen in Europa maar wereldwijd.
In het post-Koude-Oorlog-tijdperk zijn de uitdagingen voor de NAVO zowel van buiten als van binnen gekomen. De meest voor de hand liggende externe bedreiging is Rusland, dat probeerde de voortgaande oostelijke uitbreiding in te dammen door Oekraïne aan te vallen. Vandaag de dag blijft de Rusland-Oekraïne-oorlog, nu in zijn vijfde jaar, de voornaamste prioriteit van de NAVO in het kader van haar grondwettelijke opdracht voor de Europese veiligheid. De bedreiging van binnenuit is echter veel sluipender geweest. Deze kan in drie woorden worden samengevat: het Trump-presidentschap.
Zowel in zijn eerste als in zijn huidige termijn heeft president Donald Trump het nut van de NAVO voor de VS ter discussie gesteld en heeft hij zelfs gedreigd de alliantie te verlaten. Hij gelooft dat, terwijl de capaciteiten, financiën, leiderschap en infrastructuur van de NAVO overwegend Amerikaans waren, de VS veel minder uit de alliantie haalt dan zij erin steekt, in tegenstelling tot haar Europese bondgenoten, die van de voordelen profiteerden terwijl zij slechts een fractie van de kosten betaalden. In zijn handelsgericht denken leek de NAVO voor de VS een slecht keuze.
Het sluimerende ressentiment van Trump leek in april een kookpunt te bereiken, toen zijn NAVO-bondgenoten zijn oproep negeerden om zich bij de VS aan te sluiten in haar gekozen oorlog tegen Iran. Opvallend was dat Spanje en het Verenigd Koninkrijk (aanvankelijk) toegang tot hun militaire bases voor Amerikaanse vliegtuigen weigerden, terwijl Frankrijk overvliegrechten weigerde. Trump keerde zich tegen hen en noemde de NAVO een "papieren tijger" zonder de VS. Hij zag het als verrraad van de NAVO tegenover de VS en stelde: "Wij waren er automatisch, ook voor Oekraïne. Oekraïne was niet ons probleem. Het was een test, en we waren er voor hen, en we zouden er altijd voor hen zijn geweest. Zij waren niet voor ons."
Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio ging nog verder: "Als de NAVO slechts gaat over het verdedigen van Europa als zij worden aangevallen, maar ons dan baseerrechten ontzeggen wanneer we deze nodig hebben, dat is geen erg gunstige regeling. Dat is een moeilijke om betrokken bij te blijven en te zeggen dat dit goed voor de Verenigde Staten is. Al dat soort dingen zal opnieuw moeten worden onderzocht."
Dit werd gevolgd, in juni, door een artikel in de New York Times gebaseerd op een gelekte communicatie, die plannen voor een aanzienlijke afbouw van Amerikaanse verplichtingen in de NAVO-operaties in Europa uiteenzette. Volgens het bericht was de Trump-regering van plan om "een derde van de gevechtsvliegtuigen die zij aan de NAVO voor Europa verschaft terug te trekken", samen met "herplaatsing van een raketafvuurende onderzeeër en een vliegdekschip, samen met verschillende oorlogsschepen". Deze ontwikkelingen zetten alarmbellen in Europese strategische kringen aan rinkelen, daar zij de spil van hun collectieve veiligheid leken te erodeer — de belofte van wederzijdse verdediging onder artikel 5. Konden zij nog steeds op de VS vertrouwen om hen in geval van een aanval te redden?
De VS heeft ook haar steun aan de Oekraïne-oorlog verminderd, waardoor Europese bondgenoten de voornaamste financier zijn geworden. Tegelijktijd duwt Trump de Europese NAVO-leden ertoe om 5% van hun BBP aan defensie uit te geven (3,5% op kernmilitaire vereisten plus 1,5% op kritieke infrastructuur). Maar slechts vijf van de 32 NAVO-leden zijn op koers dit doel in 2026 te halen.
Andere bronnen van spanningen binnen de NAVO omvatten Trumps obsessie met het annexeren van Groenland, een soeverein grondgebied van medegezinde NAVO-lid Denemarken. Trump voelt zich ook gefrustreerd door de weigering van de alliantie om zich formeel toe te zeggen aan militaire versterking in het Arctische gebied en is misnoegd over wat hij ziet als onvoldoende NAVO-steun voor zijn benadering van China.
