VS-terugtrekking uit Europa: NAVO kan enkele gaten nauwelijks vullen

Hoe dit in praktijk wordt omgezet, was aanvankelijk onduidelijk. De Amerikanen zeiden alleen toe dat er geen verrassingen zouden zijn.

Sommige gaten laten zich snel opvullen. Intern zijn daar waarschijnlijk al toezeggingen voor gedaan. Het is goed mogelijk dat enkele defensieministers dit openbaar maken als zij donderdag in de alliantie bijeenkomen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de ongeveer vijftig gevechtsvliegtuigen die Amerika heeft teruggetrokken. Die kunnen worden vervangen door modernere F-35's, die door veel bondgenoten zijn besteld en deels al zijn geleverd. Het zou ook niet moeilijk moeten zijn tanktoestellen, zeeverkennungsvliegtuigen en verkenningsdronen te vervangen. Die zijn op de markt beschikbaar, en landen zoals Duitsland hebben geen geldgebrek.

De alliantie zou zelfs zelf een vliegdekschip kunnen voorleggen. Het Verenigd Koninkrijk beschikt weliswaar over twee moderne vliegdekschepen, maar heeft deze intern naar verluidt tot nu toe niet aan de NAVO 'aangemeld'. Dat geldt ook voor veel andere capaciteiten van de lidstaten. Gemiddeld houden zij meer dan de helft daarvan onder zuiver nationale controle.

Daar zijn allerlei redenen voor. Wie capaciteiten bij de NAVO aanmeldt, moet veeleisende paraatheidsschema's nakomen. Bovendien moet hij de capaciteiten echt hebben. Bij de Bundeswehr ging dat jarenlang alleen omdat zij apparatuur van andere eenheden afhaalde, die dan zelf met lege handen achterbleven. En natuurlijk gaat het ook om kwesties van nationale soevereiniteit.

Desondanks moet er juist daar iets veranderen. De tijden waarin men zich in Europa in de slipstream van de VS kon bewegen, gaan onvermijdelijk ten einde. De huidige terugtrekking van inbreng zal slechts het begin zijn. In de komende jaren moeten de Europeanen ook gaten in de landstrijdkrachten opvullen. Op middellange termijn zal het zeker niet zo blijven dat meer dan 80.000 Amerikaanse soldaten in Europa gelegerd zijn.

Problematisch is echter dat twee elementen die nu vervallen met de kernwapenbezwering van de alliantie te maken hebben. Zo hebben de VS een van twee eenheden met langeafstandsbommenwerpers teruggetrokken. Deze vliegtuigen kunnen atoombommen vanaf grote hoogte afwerpen – geen Europees land bezit iets vergelijkbaars.

Bovendien kan de alliantie niet meer op Amerikaanse onderzeeërs met kruisraketten rekenen. Deze zijn momenteel alleen conventioneel uitgerust, maar een nucleaire variant is in ontwikkeling, die met name op Russische grondgestelde middelafstandscapaciteiten moet ingaan. Dat zou voor Europa des te belangrijker zijn, nu de Amerikaanse regering heeft besloten voorlopig zelf geen vergelijkbare wapens in Europa te stationeren, ook niet in Duitsland.

Voor de Europeanen is dat een waarschuwingssignaal, ook al blijft de Amerikaanse kernwapenscherm bestaan. Zij kunnen de bommenwerpers niet vervangen – geen land bezit zulke vliegtuigen. In het beste geval mogen zij hopen dat Washington hen in geval van een Russische aanval ook met capaciteiten ter hulp komt die het niet officieel heeft aangemeld – mits het niet tegelijk in een conflict met China is verwikkeld. Militairen mogen echter niet voor het beste geval plannen. Zij moeten zich altijd op het slechtste voorbereiden.

Daar is nog lang niet genoeg aan gedaan.